ଅଳିଦୂର୍ବା

ଶ୍ରୀ ନରସିଂହ ମିଶ୍ର

ଶ୍ରୀ ନରସିଂହ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ 'ଅଳିଦୂର୍ବା' ଏକ ଏପରି ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହା ମଣିଷର ଭାଗ୍ୟ, କର୍ମଫଳ ଏବଂ ନିୟତିର ଅଦୃଶ୍ୟ ଖେଳକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । ଏହି କାହାଣୀଟି କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକାଧିକ ଚରିତ୍ରଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂସାରର ଜଟିଳତା ଓ ମାନବୀୟ ସମ୍ବେଦନାକୁ ଆମ ଆଗରେ ବାଢ଼ିଥାଏ ।

ପରିଚୟ (Introduction)

'ଅଳିଦୂର୍ବା' କେବଳ ଏକ ଉପନ୍ୟାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଣିଷ ଜୀବନର ଅପୂର୍ବ ଦର୍ଶନ, ପାରିବାରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ନିୟତିର ଅଜ୍ଞାତ ଖେଳର ଏକ କରୁଣ ମୂର୍ଚ୍ଛନା । ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୀର୍ଘ ପନ୍ଦର ବର୍ଷର ପ୍ରତୀକ୍ଷା, ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରତ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ପରେ ଦେବବ୍ରତ ଏବଂ ରାଧାରାଣୀଙ୍କ ଶୂନ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ସ୍ୱରୂପ ଏକ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଆସେ । ଧୂପ, ଦୀପ, ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନର ପବିତ୍ର ମହକରେ ସାରା ଘର ଉଛୁଳି ଉଠେ ଏବଂ ବାପା ଦେବବ୍ରତ ନବଜନ୍ମିତ ଶିଶୁଟିକୁ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଙ୍କର ଏକ ମହାନ ଦାନ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ସେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ପୁଅ 'ଶକ୍ତିଶେଖର' ଦିନେ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ଓ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ମଣିଷ ଭାବେ ଗଢ଼ିହୋଇ ପିତାମାତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରିବ ଏବଂ ବଂଶର ଗୌରବ ବୃଦ୍ଧି କରିବ ।

କିନ୍ତୁ ନିୟତିର ଗତି ଅତି ବିଚିତ୍ର ଏବଂ ସମୟ ସବୁବେଳେ ଆମ ଆଶା ଅନୁଯାୟୀ ଗତି କରେ ନାହିଁ । ଯେଉଁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅହୋରାତ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଥିଲା, ସେଇ ଶିଶୁଟି ବଡ଼ ହେବା ସହିତ ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶାନ୍ତିର କାରଣ ପାଲଟିଯାଏ । ଶକ୍ତିଶେଖର ନିଜର ନୀତି-ନିଷ୍ଠାକୁ ପଛରେ ପକାଇ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଅପରାଧ ଦୁନିଆରେ ପାଦ ଦିଏ, ଯାହା ପରିବାରର ସମ୍ମାନକୁ ଧୂଳିସାତ କରିବା ସହିତ ଦେବବ୍ରତଙ୍କ ପରି ଆଦର୍ଶବାଦୀ ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ ।

'ଅଳିଦୂର୍ବା'ର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେହି ସାମାନ୍ୟ ଦୂର୍ବାଘାସ, ଯିଏ ପାଦତଳେ ଦଳି ହୋଇଗଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣିଥରେ ମଥା ଟେକି ହସିଉଠିବାର ସାହସ ରଖେ । ଏହା ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଜୀବନରେ ପାପର ପଙ୍କିଳ ପଥରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଅନୁତାପ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ଆଡ଼କୁ ଏକ ସଂଘର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାତ୍ରା । ଏହି କାହାଣୀରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ବାଇନ ପରି ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଆଗମନ ଜୀବନର ରହସ୍ୟକୁ ଆହୁରି ଭାବପ୍ରବଣ କରିଥାଏ । କିପରି ଜଣେ ଅହଂକାରୀ ଓ ବିପଥଗାମୀ ଯୁବକ ଶେଷରେ ନିଜର ଭୁଲ୍ ବୁଝିପାରେ ଏବଂ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ମାନବିକତାର ସନ୍ଧାନ ପାଏ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Setting and Context)

'ଅଳିଦୂର୍ବା' ଉପନ୍ୟାସର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଗଭୀର ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସମୟକୁ ଚିତ୍ରଣ କରେ । ଏହି କାହାଣୀଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ପାରମ୍ପରିକ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଆଧୁନିକ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ଓ ସହରୀ ଜୀବନର ଜଟିଳତା ମଧ୍ୟରେ ଗତିଶୀଳ ହୋଇଛି । ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ଆମେ ଏକ ଏପରି ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଜଡ଼ବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ ଚାଲିଛି ।

କାହାଣୀର ଏକ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଡାକ୍ତରଖାନା, ଅନାଥାଶ୍ରମ ଓ ଜେଲ୍‌ଖାନା ପରି ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରେ । ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଶାରୀରିକ ବା ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର କେନ୍ଦ୍ର ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ଏହା ମଣିଷର ଅନୁତାପ, ସେବା ଏବଂ ମୁକ୍ତିର କ୍ଷେତ୍ର ପାଲଟିଛି। ଶେଷରେ, ଶ୍ମଶାନ ବା ମଶାଣି ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ରହସ୍ୟକୁ ଜଣେ ଦାର୍ଶନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ । ଏହିପରି ଭାବେ, ଅଳିଦୂର୍ବାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ଗତିଶୀଳ ଆଧୁନିକ ସମାଜର ଜଟିଳ ମାନସିକତାକୁ ଆମ ଆଗରେ ଉନ୍ମୋଚିତ କରେ ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ (Major Characters)

ଏହି ପୁସ୍ତକର ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା:

ଦେବବ୍ରତ: ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଆଦର୍ଶବାଦୀ ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଯିଏ ନୀତି ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୁଅର ଅଧୋପତନ ପାଇଁ ନିଜର ଭାଗ୍ୟକୁ ଦାୟୀ କରି ସଂସାର ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

ରାଧାରାଣୀ: ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ମା’ ରାଧାରାଣୀ, ଯିଏ ପୁତ୍ର ସ୍ନେହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ତାର ସବୁ ଭୁଲକୁ ସବୁବେଳେ ଘୋଡ଼ାଇ ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମାନସିକ ଦୁଃଖ ସ୍ୱୀକାର ହେଲେ ।

ଶକ୍ତିଶେଖର: କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର, ଯିଏ ନିଜର ଅହଂକାର ଓ ଅପରାଧ ପାଇଁ ସର୍ବସ୍ୱ ହରାଇବା ପରେ ଶେଷରେ ଅନୁତାପ ଓ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି କରନ୍ତି-।

ଚନ୍ଦ୍ରମା (ଚନ୍ଦିରୀ): ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଶାଣିରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଥିବା ଏକ ଅନାଥ କନ୍ୟା, ଯିଏ ନିଜର ପବିତ୍ର ସେବା ଓ ନିଷ୍ଠା ବଳରେ ଶେଷରେ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଜୀବନର ସାହା ହୁଅନ୍ତି ।

ବାଇନ: ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଭାଇ ସଦୃଶ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କର ଜଣେ ଅନୁଗତ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ପାପ ପାଇଁ ନିଜେ ଜେଲ୍ ଯାଇ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ସ୍ୱାଭିମାନର ସହ ବଞ୍ଚିବା ଶିଖନ୍ତି ।

ଅଗାଧୁ ଭାଇନା: ଡାକ୍ତରଖାନାର ଜଣେ କର୍ମଚାରୀ, ଯିଏ ଚନ୍ଦିରୀକୁ ନିଜ ଝିଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ମାନବିକତାର ପରିଚୟ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବରୁ ସବୁ ସମ୍ପତ୍ତି ତାକୁ ଦେଇଯାଆନ୍ତି ।

ଦେବଦତ୍ତ: ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଜଣେ ବନ୍ଧୁ, ଯିଏ ନାସ୍ତିକତା ଓ ମାନବବାଦୀ ଦର୍ଶନରେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶୁଭଙ୍କର ରୂପକୁ ଅନୁଭବ କରି ନିଜକୁ ସଂଶୋଧନ କରନ୍ତି ।

ସନ୍ତୋଷିନୀ: ଦେବଦତ୍ତଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକା ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ନାସ୍ତିକ ମାନସିକତା ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ମାନସିକ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରି ମଧ୍ୟ ନିଜ ବିଶ୍ୱାସରେ ଅଟଳ ରହନ୍ତି ।

ରାମହରି: ଦେବବ୍ରତଙ୍କ ପରିବାରର ଜଣେ ପୁରୁଣା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଗୁମାସ୍ତା, ଯିଏ ସବୁ ବିପଦ ବେଳେ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ସାଥୀ ହୋଇ ରହି ମାନବିକତାର ପରିଚୟ ଦିଅନ୍ତି ।

କ୍ୟାଥେରିନ: ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ବିଦେଶିନୀ ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଚ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ି ଶେଷରେ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କୁ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Main Content)

ଏକ ପବିତ୍ର ବାତାବରଣରୁ, କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ଯେଉଁଠି ଦେବବ୍ରତ ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ଦୀର୍ଘ ୧୫ ବର୍ଷର ପ୍ରତୀକ୍ଷା ପରେ ତାଙ୍କ ଘରେ ଏକ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନର ଜନ୍ମ ହୁଏ । ଦେବବ୍ରତ ଏହି ସନ୍ତାନକୁ ଭଗବାନଙ୍କର ଏକ ମହାନ ଦାନ ବୋଲି ମାନିନିଅନ୍ତି ଏବଂ ଆଶା କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ସଂସାରର ସବୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବ । ପିଲାଟିର ନାମ ରଖାଯାଏ 'ଶକ୍ତିଶେଖର' । ମା' ରାଧାରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅ ହିଁ ତାଙ୍କର ସଂସାର ପାଲଟିଯାଏ ।

ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହେବା ସହିତ ଦେବବ୍ରତଙ୍କର ଆଦର୍ଶବାଦୀ ଶିକ୍ଷା ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଏ ନାହିଁ ଓ ବଡ଼ ହୋଇ ସହିତ ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ର ଓ ଅପରାଧ ବାଟରେ ପାଦ ଦିଅନ୍ତି । ପରୀକ୍ଷାରେ କପି କରିବା, ଶିକ୍ଷକ ଓ ପ୍ରିନ୍ସିପାଲଙ୍କୁ ଛୁରି ଦେଖାଇ ଧମକାଇବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ କଥା ହୋଇଯାଏ । ସେ କେବଳ ପାଠରେ ନୁହେଁ, ବରଂ କଳାବଜାରୀ ଓ ଗୁଣ୍ଡାଗର୍ଦ୍ଦିରେ ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି । ଦେବବ୍ରତଙ୍କର ସବୁ ଶୃଙ୍ଖଳା ରାଧାରାଣୀଙ୍କର ଅତି ସ୍ନେହ ଯୋଗୁଁ ବିଫଳ ହୁଏ, କାରଣ ସେ ସବୁବେଳେ ପୁଅର ଭୁଲକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖନ୍ତି ।

ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିଗ ହେଉଛି, ଯଦିଓ ସେ ଜଣେ ଅପରାଧୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଭିତରେ କେଉଁଠି ନା କେଉଁଠି ମାନବିକତା ଲୁଚି ରହିଥିଲା । ଦିନେ ସେ ଏକ ନବଜାତ ଶିଶୁ କନ୍ୟାକୁ ମଶାଣିରୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଘରକୁ ଆଣନ୍ତି । ସେ ନିଜ ମା'ଙ୍କୁ କହନ୍ତି ଯେ ତୁମେ ତ ପୂଜା କରି ପୁଅ ପାଇଥିଲ, ଏବେ ବିନା ପୂଜାରେ ଗୋଟିଏ ଝିଅ ଗ୍ରହଣ କର । କିନ୍ତୁ ପୁଅର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇଥିବା ଦେବବ୍ରତ ଓ ସମାଜର ଭୟରେ ରାଧାରାଣୀ ସେହି ପିଲାକୁ ରଖିବାକୁ ମନା କରିଦିଅନ୍ତି । ଶେଷରେ ଶକ୍ତିଶେଖର ସେହି ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇ କୁଆଡ଼େ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ ।

ଏହି ବିରହ ଓ ଅପମାନ ସହି ନପାରି ରାଧାରାଣୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । ପତ୍ନୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦେବବ୍ରତ ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନାମରେ ଦାନ କରିଦେଇ ଘର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଆନ୍ତି । ଜେଲରୁ ଫେରିବା ପରେ ଶକ୍ତିଶେଖର ଦେଖନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ସଂସାର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି । ସେ ଘରର ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଗୁମାସ୍ତା ରାମହରିଙ୍କ ପାଖରୁ ସବୁ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ କାନ୍ଦନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳକୁ ସବୁ ସରିଯାଇଥାଏ ।

ଜୀବନରେ ପୁଣି ଥରେ ଛିଡ଼ା ହେବା ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶେଖର ରାଉରକେଲା ଯାଆନ୍ତି । ସେଠାରେ ସେ ଜଣେ କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟର ଭାବେ କାମ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ଚତୁରତା ବଳରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟରେ ଧନୀ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଦେଖାହୁଏ ମିସ୍ କ୍ୟାଥେରିନ୍‌ଙ୍କ ସହିତ, ଯିଏ ଜଣେ ବିଦେଶିନୀ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ହୁଏ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ରୀତିନୀତିରେ ସେମାନେ ବିବାହ କରନ୍ତି ।

ଏହି ବିବାହ କାହାଣୀରେ ଏକ ନିଆରା ମୋଡ଼ ଆଣେ। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଚ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଲେଖକ ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି । ବିବାହ ଉତ୍ସବରେ ମଦ ଓ ନାଚଗୀତର ଆସର ଜମେ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶେଖର ନିଜକୁ ହରାଇ ବସନ୍ତି । ଧୀରେ ଧୀରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ତିକ୍ତତା ଆସେ ଏବଂ କ୍ୟାଥେରିନ୍ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଦେଶକୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି । ଶକ୍ତିଶେଖର ପୁଣି ଥରେ ଏକା ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚାକିରି ଓ ସମ୍ମାନ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଏ ।

କାହାଣୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ଧାରାରେ ଆମେ ଦେଖୁ ସେହି ଅନାଥ ଶିଶୁଟିକୁ, ଯାହାକୁ ଶକ୍ତିଶେଖର ଅନାଥାଶ୍ରମରେ ଛାଡ଼ିଥିଲେ। ତା’ର ନାମ ରଖାଯାଇଛି 'ଚନ୍ଦ୍ରମା' । ସେଠାରେ 'ବାଇନ' ନାମକ ଆଉ ଏକ ଅନାଥ ପିଲା ସହିତ ତା’ର ଭାଇ-ଭଉଣୀର ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିଉଠେ । ଶକ୍ତିଶେଖର ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖକୁ ନେଇ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜର ପୁଅ ଓ ଝିଅ ଭାବେ ପରିଚୟ ଦିଅନ୍ତି ।

ସେମାନେ ଅନୁଗୁଳରେ ଏକ ହୋଟେଲ ବ୍ୟବସାୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ଯାହାର ଦାୟିତ୍ୱ ବାଇନ ଉପରେ ରହେ । ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ହୋଟେଲ କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କର ପୁରୁଣା ଅଭ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନଥାଏ । ସେ ଜଣେ ଅବକାରୀ ଅଫିସର ଶର୍ମାଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ହୋଟେଲରେ ମଦ ଓ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟର କାରବାର ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଏହା ଜାଣିବା ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ବାଇନ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଜିଦ୍ ଆଗରେ ସେମାନେ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ।

ହୋଟେଲରେ ପୁଲିସ ଚଢ଼ାଉ ହୁଏ । ଶକ୍ତିଶେଖର ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ବାଇନ ଉପରେ ସବୁ ଦୋଷ ଲଦି ଦିଅନ୍ତି । ବାଇନ ନିଜର ବିଶ୍ୱାସର ପ୍ରମାଣ ଦେଇ ନିଜକୁ ଅପରାଧୀ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ବଦଳରେ ଜେଲ୍ ଯାଏ । ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ସହିପାରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ସହିତ ତା’ର ଝଗଡ଼ା ହୁଏ । ଶକ୍ତିଶେଖର ରାଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଚେଙ୍କ ଦିଅନ୍ତି । ଅଭିମାନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଘର ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଏ ।

ସେହି ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ପହଞ୍ଚେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗାଧୁ ଭାଇନା ତାକୁ ନିଜ ଝିଅ ପରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଜେଲରୁ ଖଲାସ ହେବା ପରେ ବାଇନ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ଅଗାଧୁ ଭାଇନାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସେ । ଅଗାଧୁ ଭାଇନା ସେମାନଙ୍କର ବିବାହ କରାଇ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ଏକ ନୂତନ ସଂସାର ଗଢ଼ନ୍ତି ।

କାହାଣୀର ଶେଷରେ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ କଠିନ ସମୟ ଆସେ। ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ସେ ନିଜର ଗୋଟିଏ ହାତ ଓ ଗୋଟିଏ ଗୋଡ଼ ହରାନ୍ତି । ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦେଖାହୁଏ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁ ଦେବଦତ୍ତଙ୍କ ସହିତ, ଯିଏ ମାନସିକ ସନ୍ତୁଳନ ହରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କୁ ଜୀବନର ଅସଲ ସତ୍ୟ ବୁଝାନ୍ତି ।

ଶେଷରେ ଶକ୍ତିଶେଖର ବୁଝିପାରନ୍ତି ଯେ ସେ ଯେଉଁ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଅନାଥ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ, ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ଅଗାଧୁ ଭାଇନାଙ୍କର ନିଜ ଝିଅ ଥିଲା । ଅନୁତାପର ନିଆଁରେ ଜଳି ଶକ୍ତିଶେଖର ନିଜର ସବୁ ପାପ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ବାଇନ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେବା କରନ୍ତି । ଉପନ୍ୟାସଟି ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଭାବପ୍ରବଣ ମୋଡ଼ରେ ଶେଷ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶେଖର ଶାରୀରିକ ଭାବେ ଅକ୍ଷମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ପତ୍ତି ହେଉଛି ‘ବିଶ୍ୱାସ ଓ ‘ସେବା’ ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

'ଅଳିଦୂର୍ବା' ଉପନ୍ୟାସଟି ଶେଷ ହେବା ବେଳକୁ ପାଠକର ହୃଦୟରେ ଏକ ଅଭୁଲା ସ୍ମୃତି ଏବଂ ଏକ ଗଭୀର ଜୀବନ ଦର୍ଶନ ଛାଡ଼ିଯାଏ । ଏହି କାହାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖକ ଆମକୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି ଯେ ଜୀବନରେ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତି ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ । ଯେପରି ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୂର୍ବାଘାସ ପାଦତଳେ ଦଳି ହୋଇଗଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣିଥରେ ମଥା ଟେକି ହସିଉଠିବାର ସାହସ ରଖେ, ସେହିପରି ମଣିଷ ନିଜର ଭୁଲ ଏବଂ ପାପରୁ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରି ଶେଷରେ ନୂତନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେ । ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଏହାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ; ଯିଏ ଦିନେ ଅହଂକାର ଓ ଅପରାଧର ଅନ୍ଧକାର ପଥରେ ଗତି କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଶୁଦ୍ଧ ଅନୁତାପ ଓ ମାନବିକତାର ଆଲୋକରେ ନିଜକୁ ହଜାଇ ଦେଇଛନ୍ତି । ଜୀବନର ଝଡ଼ଝଞ୍ଜା ଭିତରେ କିପରି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖି ଛିଡ଼ା ହେବାକୁ ହୁଏ ଏବଂ କିପରି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା ହିଁ ମୁକ୍ତିର ଅସଲ ପଥ, ତାହା ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ଶେଷ ଅଭିଳାଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ । ଶକ୍ତିଶେଖରଙ୍କ ପରି ଜଣେ ନାସ୍ତିକ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଶେଷ ସମୟରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମାକୁ ବୁଝିପାରିଛନ୍ତି ।

ଉପନ୍ୟାସର ସବୁଠାରୁ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଦିଗ ହେଉଛି 'ନିୟତିର ଅଜ୍ଞାତ ଚକ୍ର' । ଯେଉଁ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଶକ୍ତିଶେଖର ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଶାଣିରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଶେଷରେ ସେହି ଚନ୍ଦ୍ରମା ହିଁ ତାଙ୍କର ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଧାଈ ସାଜି ସେବା କରି ନିଜର ଋଣ ପରିଶୋଧ କରିଛନ୍ତି । ଏହା ଆମକୁ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ ଯେ ଆମର ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଆସିଲେ ଆମକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ବହିଟିରେ ଥିବା ପ୍ରତିଟି ଚରିତ୍ର—ଦେବବ୍ରତଙ୍କ ଆଦର୍ଶବାଦ, ରାଧାରାଣୀଙ୍କ ଅନ୍ଧ ପୁତ୍ର ସ୍ନେହ, ଏବଂ ବାଇନର ନିଷ୍ଠାପର ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ—ଆମ ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ରୂପକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଛି ।